CURRÍCULO NEBE LA HATENE NIA ÉPOCA:
Reflexo hosi exame final matéria Tecnologia Multimédia no educação Física e Desporto.
Critica nakloke ida ba Ministério da Educação
Tintinan estudantes finalista rihun ba rihun mak tur iha sala exame final ho oin nebe tauk (tegang), lápis iha liman, no folha resposta iha meja leten. Mesmo iha seriedade nia laran nee, iha ironia nebe ita labele husik liu: perguntas exame sira nebe sira hasoru la koalia ba sira nia mundo nebe sira moris ba.
Ita obriga geração digital no atlético nebe moris iha seculo 21 fo resposta ba perguntas hirak nebe tuir lolos hakoi ona ho livros matérias antigos sira nian. Ita nia sistema educação tama iha laço nostalgia passado, hosi sorin seluk ita nia estudantes sira moris ona iha futuro.
Exame Tecnologia Multimédia: Mundo muda-an, perguntas sira hela nafatin.
Mai ita hare exemplo concreto.
Iha exame “Tecnologia Multimédia” tinan ida nee, nebe Educação Município mak organiza, estudantes sira hasoru perguntas sira henesan tuir mai nee:
- “Qual o significado de TIC?”
- “O que é um navegador Web?”
- “O que significa WWW?”
- “Qual a origem da palavra blogue?”
Perguntas hirak nee, nebe tuir lolos mosu iha fim do seculo 20 ou início seculo 21, apresenta ba estudantes geração Z, nebe moris ho internet, lorloron halo live ba Youtube, tiktok, Facebook, sira edit vídeo usa CapCut, Davinci Resolve no maneja media social escola nian usa OBS no Canva.
Sira moris iha mundo streaming, maibe hasoru perguntas sira konaba ARPANET.
Escolas sira hanesan Colégio Infante de Sagres Maliana, iha ona sasan multimédia nebe completo no profissional, laboratório computador, internet nebe lais. Estudantes sira la apreende ona konaba definição saida mak computador, maibe oinsa usa tecnologia hodi comunica ba malu, hatoo mensagem, oinsa tecnologia bele halo ema nia moris fácil liu no fahe valores no principio sira.
Iha sorin seluk, currículo nacional obriga professores sira hanorin definição antigos no teoria mate sira nebe la relevante ona ho ema nia moris ohin loron nian. Nia resultado, escola hirak nebe pronto ona atu fo salto ba oin, maibe sistema dada hikas ba kotuk.
Exame Educação Física e Desporto: Física labele treino ho escolha múltipla
Ironia mos mosu iha Exame Educação Física e Desporto. Perguntas exame finais nian nakonu ho perguntas memoria nian hanesan nee:
- “O campo de voleibol é uma superfície…”
- “A Federação de Voleibol de Timor-Leste foi criada no ano de…”
- “A distância da barreira no futebol é de quantos metros?”
- “Em 21 de Maio de 1904, a FIFA foi criada por iniciativa de…”
Perguntas hirak nee, parece serve liu ba iha museu desporto, laos ba exame Educação Física e Desporto.
Desporto nee experiência física (isin nian), carácter no valores – laos konaba data no tinan moris federação. Perguntas ba ita, estudantes sira nee sai saudável liu wainhira hatene konaba se mak hari FIFA? Ou sira sai Sportivo liu wainhira hatene konaba medidas net voli ball nian?
Nia resposta nebe claro: Lae.
Sistema ida nee muda ona educação física e desporto sai tiha memoriza académico, tuir lolos desporto nee tem que hanorin estudantes sira oinsa serviço hamutuk iha equipa, sinceridade no honestidade iha jogos, capacidade de resistência iha pressão laran, foco ba objetivo no espírito luta nian.
Currículo nebe Lakon nia Orientação
Matéria rua nebe diferente – Multimédia no Desporto – agora sai vitima ba moras sistémica ida: currículo nebe lakon nia orientação.
Ministério educação liu hosi Direção Educação Município koko atu uniforme buat hotu, obriga atu matéria nebe la serve ona, no fo valor ba estudantes sira ho exame escolha múltipla nebe hamate criatividades. Hosi sorin seluk, mundo ida nebe ita nia oan sira hasoru diferente los: mundo ida nebe lao lais los, digital, colaborativo, no iha orientação ba competência.
- Ita educa geração streaming ho logica máquina de escrever (mesin tik).
- Ita hanorin “digital native’ ho currículo análogo.
- Ita prova futuro ho perguntas passado.
Escola Pronto ona ba Inovação
Colégio Infante de Sagres Maliana laos deit escola católica histórico – nia sai hanesan laboratório ba mudanças educação iha Timor Leste. Iha nee, professores ho estudantes sira hamutuk halo live streaming, laboratório multimédia no campo de desportos sira hanesan meios de formação carácter.
Cada atividades -produção vídeo ou torneio desportivas sira- halo atu iha formação liderança, disciplina no criatividades.
Buat hirak nee hotu la tama ou la pertence ba valores currículo oficial, tambá exame final, sukat deit ho capacidade memoriza estudantes sira nian.
Professores multimédia obrigado atu bele hanorin teoria nebe ema la usa ona. Professores desporto obrigado tem que prepara estudantes sira atu fo resposta ba “medidas net voli ball”, laos ona oinsa dirige equipa ho ética no espirito fair play iha campo laran.
Sistema ida nee laos deit atrasado ona, Maibe hamate criatividade inovação professores sira nian.
Escola Precisa Autonomia Currículo
Se Ministério Educação hakarak tebes atu hare resultado produção hosi escola sira nebe iha qualidade relevante, nia solução laos aumenta tan perguntas no problemas iha exame, laos centraliza buat hotu iha Educação Nacional tanto Município, maibe fo espaço ba escola sira atu bele dada is. Decentraliza sasan, labele dada ba butuk hotu iha educação nacional no municipal.
Escolas sira tem que hetan espaço ba autonomia curricular, atu bele:
- Adapta processo aprendizagem ho potencia no capacidade local cada escola.
- Desenvolve matéria aprendizagem inovativo hanesan: produção áudio visual e comunicação digital, Desporto e Liderança Juvenil no jornalismo escolar.
- Halo ligação entre tecnologia no valores culturais, espiritual no nacionalidade.
Ministério tuir lolos sai parceiro inovação, laos protetora herança passado. Ninia knaar laos obriga uniformidade, maibe fo fiar atu escola sira bele lao ba oin.
Diferença Época: Entre Visão Escola no Visão Ministério
Ita moris iha tempo ou era ida nebe ita nia oan sira apreende lais liu duque renovação capacidade professores sira nian. Laos tambá professores sira baruk, maibe tamba sistema mak lento no atrasado liu.
Ministério da Educação kal sei hanoin hela konaba ‘renovação’ katak troca deit livro nia capa, laos renova nia conteúdo no nia método de aproximação. Ministério hanoin katak Matéria Didáticas hanesan Manual dos Alunos no Guia dos Professores nebe distribui ba escolas hotu, diak no los ona. Exame nebe nia pontos sira hasai hosi livros sira nee, perfeito ona. Hosi sorin seluk, ita nia oan sira necessita tebes atu iha educação ida nebe sadik sira nia hanoin no halo sira nia isin book aan.
Sira precisa currículo nebe:
- Hanorin sira halo vídeo, laos definição konaba saida mak internet.
- Treino sira atu fiar aan iha campo, laos atu hanoin data no fatin hari FIFA.
- Forma sira sai ema nebe integral: matenek (cerdas), criativo, saudável no iha dignidade.
Hosi Maliana ba Ministério: Rona Escola nee nia lian
Hosi Maliana, hosi escola nebe pronto ona atu hanorin futuro, ami hatoo mensagem simples urgente ida:
- Hapara obriga currículo nebe la relevante ona ho nia tempo.
- Too ona tempo atu atualiza no moderniza Manual dos Alunos no Guia dos Professores atrasados sira.
- Husik escola hanorin tuir ninia necessidades no capacidades.
- Husik educação moris no buras.
Exame Final tuir lolos sai momento atu prova competência no carácter, laos konaba memoriza passado. Ita la prepara estudantes sira atu sai enciclopédia moris, maibe ita prepara sira atu sai lideres ba futuro.
Nota Final: Matéria rua nebe sai hanesan lalenok
Precisa sublinha iha nee katak, matéria Tecnologia Multimédia no Educação Física e Desporto mak matéria rua nebe foti iha nee hanesan exemplo- janela kiik rua hosi problemas boot nebe falun metin hela ita nia sistema educação. Se ita iha coragem atu hare matéria sira seluk, hahu hosi Língua ba Ciência, hosi Economia ba too História, ita sei hetan buat hirak nebe quase hanesan: matéria no perguntas exame sira la condiz ona ho exigência tempo loron nian, la lao tuir ona realidade mundo ohin loron nian, la forma ona competência ba moris.
Tan nee, renovação currículo labele ona parcial deit no iha leten ou liur deit. Ita precisa reforma total ida oinsa ita nia persfectiva konaba educação nee rasik. Molok buat hirak nee acontece, ita sei nafatin hahoris geração nebe tama ba laço mundo rua nebe diferente, – ida seluk passado ona, no ida nebe sira hasoru, sira hasoru la ho bukae nebe suficiente.
Taka: Educação tem que fila ba Hahoris Moris
Educação laos konaba atu repete definição, maibe konaba hahoris ema nebe integral no relevante. Iha sala de multimédia ou iha campo desporto, ita nia estudantes sira hein hela sistema ida nebe tau confiança ba sira,- sistema ida nebe hare sira laos hanesan memorioso (ema nebe iha capacidade atu memoriza deit), maibe hare sira hanesan criador futuro. Ho matan Taksonomia Bloom karik, ita tem que possibiliza hodi hakat ba oin, labele para deit ho memoriza (remember – etape ida nebe iha okos liu). Ita precisa fo passo atu hakat ba Compreende (Understanding), Aplica (Apply), analisa (Analyze), Avalia (Evaluate) no ikus liu ita nia oan sira too ba Cria (create). Cria nee etapa ida nebe as liu iha Taksonomia Bloom. Ita nia sistema educação no curiculo ida agora nee, halo create hanesan utopia ida nebe ita mehi deit.
Molok ministério Educação koalia konaba reforma educação, koalia konaba Lei básica educação, rona uluk lai lian sira hosi sala laran no campo- lian hosi professores no estudantes sira nebe lao ba oin ona. Se ministério seidauk bele hanoin konaba buat hirak nee, pelumenos labele taka dalan ba hirak nebe hakarak lao ona ba oin.
Hakerek nain: Pe. Norberto Soares – Diretor Colégio Infante de Sagres Maliana
Leave a Reply